Sinds 25 mei 2024 moet elke werkgever in België de risico's op rug-, nek- en andere spier- en gewrichtsklachten analyseren en aanpakken. Dat staat in het koninklijk besluit van 19 maart 2024, dat boek VIII van de Codex over het welzijn op het werk vernieuwde. Ook kantoorwerk en telewerk vallen eronder. Hieronder leest u wat er veranderde en wat u concreet moet doen.
Wet of koninklijk besluit?
In de media heet het de "wet tegen rugpijn", maar juridisch gaat het om een koninklijk besluit. Het verscheen in het Belgisch Staatsblad van 15 mei 2024 en geldt sinds 25 mei 2024. Boek VIII van de Codex heet sindsdien "Ergonomie op het werk en preventie van MSA". MSA staat voor musculoskeletale aandoeningen: klachten aan spieren, pezen, gewrichten en zenuwen, zoals lage rugpijn, nekpijn of een muisarm. Volgens vakbond ACV is België daarmee het eerste Europese land met specifieke regels voor de preventie van MSA.
Het belang is groot. Volgens de FOD Werkgelegenheid zijn MSA de meest voorkomende werkgerelateerde gezondheidsproblemen. Eind 2025 waren 169.238 werknemers en werklozen langer dan een jaar arbeidsongeschikt door een aandoening van het bewegingsapparaat: ongeveer 31% van alle gevallen, en de tweede oorzaak na psychische aandoeningen (RIZIV, voorlopige cijfers). Niet al die gevallen hebben met het werk te maken.
Wat moet u als werkgever doen?
1. Ergonomie vanaf het ontwerp
Houd al rekening met ergonomie wanneer u werkposten ontwerpt, inricht of aanpast. Een verhuis, een nieuw kantoor of een herinrichting is dus het moment om het meteen goed te doen.
2. Een risicoanalyse van MSA
U analyseert de risico's aan de hand van zes biomechanische factoren:
krachtgebruik
repetitieve bewegingen
duur en frequentie van de belasting
werkhoudingen: extreem, ongunstig of statisch
werkbewegingen: bereik, hoek en snelheid
contactkracht
Ook de andere kenmerken van de werkpost tellen mee. Minstens één keer per jaar, en bij elke wijziging, gaat u na of de analyse moet worden bijgewerkt.
3. De juiste deskundigen
Uw interne preventieadviseur is altijd betrokken. Een preventieadviseur-ergonoom is verplicht als de analyse complex is en u intern de deskundigheid mist, of als het bedrijfsbezoek of het beleidsadvies erom vraagt. De werknemers worden betrokken via het comité voor preventie en bescherming op het werk, anders via de vakbondsafvaardiging, anders rechtstreeks.
4. Maatregelen, in de juiste volgorde
De maatregelen volgen de algemene preventiebeginselen: eerst risico's voorkomen, dan schade voorkomen, en pas daarna schade beperken. Het comité geeft vooraf advies. U evalueert de maatregelen jaarlijks en neemt ze op in het globaal preventieplan en het jaaractieplan.
5. Informatie en opleiding
Medewerkers krijgen uitleg over de risico's, de genomen maatregelen, het gezondheidstoezicht en hoe ze klachten kunnen melden. Het passend gezondheidstoezicht blijft gelden zoals voorheen.
Wat betekent dit op kantoor?
Kantoorwerk valt er uitdrukkelijk onder. De FOD noemt langdurig zittend of staand werk en het gebruik van een computermuis als voorbeelden. Ook de overstap van vaste computers naar laptops, of meer thuiswerk, is een reden om de risicoanalyse bij te werken. Als voorbeelden van maatregelen noemt de FOD verstelbare stoelen en tafels, laptopverhogers of een tweede scherm, en een opleiding over het instellen van bureaustoelen.
Daarnaast blijven de regels voor beeldschermwerk gelden (boek VIII, titel 2). Die bestonden al en zijn niet veranderd:
| Onderdeel | Wat de Codex vraagt |
|---|---|
| Risicoanalyse | minstens om de vijf jaar, per groep werkposten en per persoon |
| Stoel | stabiel, zitting in hoogte verstelbaar, rugleuning verstelbaar in hoogte en helling |
| Voetsteun | als de werknemer erom vraagt |
| Beeldscherm | vrij verstelbaar en kantelbaar, zonder spiegelingen |
| Toetsenbord | los van het scherm en hellend te plaatsen |
| Pauzes | beeldschermwerk afwisselen met pauzes of ander werk |
| Opleiding | vooraf, over het gebruik van de werkpost |
| Ogen | een speciale bril als een gewone niet volstaat, betaald door de werkgever |
Concreet: een stoel waarvan de zithoogte niet verstelbaar is, of een scherm dat vastzit, voldeed al jaren niet. Met de nieuwe regels moet u bovendien aantonen dat u de risico's systematisch analyseert en aanpakt. Hoe medewerkers hun stoel correct instellen, leest u in onze uitleg over een bureaustoel instellen in 7 stappen.
En thuiswerk?
De welzijnswet en de Codex gelden ook voor telewerkers, en ook voor thuiswerk is een risicoanalyse verplicht, inclusief ergonomie. Volgens een toelichting van de FOD uit de coronaperiode moet een werkgever niet automatisch een stoel of scherm voor thuis aankopen. Toont de risicoanalyse een tekort, dan moet hij er wel voor zorgen, zonder kosten voor de werknemer.
Een thuiswerkvergoeding of het cafetariaplan kunnen daarbij helpen. Hoe dat laatste werkt, leest u in kantoormeubelen via het cafetariaplan. Tips om de thuiswerkplek zelf in te richten vindt u in ons artikel over een thuisbureau inrichten.
Controle
De inspectie Toezicht op het Welzijn op het Werk van de FOD Werkgelegenheid controleert of werkgevers de regels naleven. Inbreuken op de welzijnswetgeving worden bestraft volgens het Sociaal Strafwetboek.
Waar begint u?
Vraag uw preventieadviseur of de risicoanalyse van MSA al bestaat en wanneer ze voor het laatst werd bijgewerkt.
Breng uw werkposten in kaart: zijn stoelen en bureaus instelbaar, staan schermen op de juiste hoogte, werken mensen op een laptop zonder verhoger? Onze gratis ergonomie-scan geeft per werkplek een eerste beeld in twee minuten.
Plan de maatregelen in het jaaractieplan, met het advies van het comité.
Leer medewerkers hun werkplek instellen. Bij levering stellen wij stoelen en bureaus ter plaatse af, samen met uw medewerkers.
Wilt u een onafhankelijke blik op uw kantoor? Vraag een gratis werkplekanalyse aan.
Veelgestelde vragen
Bestaat er echt een wet tegen rugpijn?
Niet als wet. Het gaat om het koninklijk besluit van 19 maart 2024 over ergonomie op het werk en de preventie van MSA, dat sinds 25 mei 2024 geldt. Het verplicht werkgevers om de risico's op rug-, nek- en andere spierklachten te analyseren en aan te pakken.
Geldt de regeling ook voor kantoorwerk?
Ja. De FOD Werkgelegenheid noemt langdurig zitten of staan en het gebruik van een computermuis uitdrukkelijk als risico's. Daarnaast gelden de bestaande regels voor beeldschermwerk, zoals een stoel met een verstelbare zithoogte en rugleuning.
Moet de werkgever een bureaustoel voor thuis betalen?
Niet automatisch. Ook voor thuiswerk is een risicoanalyse verplicht. Toont die een tekort aan, dan moet de werkgever voor een oplossing zorgen, zonder kosten voor de werknemer.
Wanneer moet een preventieadviseur-ergonoom erbij komen?
Als de risicoanalyse complex is en de interne preventiedienst de deskundigheid mist, of als het bedrijfsbezoek of het beleidsadvies erom vraagt. De interne preventieadviseur is altijd betrokken.
Dit artikel is een samenvatting en geen juridisch advies. Uw preventieadviseur of externe dienst voor preventie en bescherming bepaalt wat in uw bedrijf nodig is. De volledige uitleg vindt u bij de FOD Werkgelegenheid.