Een goede wachtkamer voor een huisarts of praktijk heeft stoelen met armleuningen, reinigbare stoffen, een balie waar gesprekken niet tot in de wachtzaal te volgen zijn en genoeg ruimte voor een rolstoel: deuren met 90 cm vrije doorgang en een draairuimte van 150 cm. Een norm voor het aantal zitplaatsen bestaat niet, maar u kunt het wel uitrekenen. Hieronder leest u hoe, en waar u op let bij balie, privacy, hygiëne en akoestiek.
Hoeveel zitplaatsen heeft een wachtkamer nodig?
Er bestaat geen Belgische of Nederlandse norm voor het aantal zitplaatsen per arts. Reken het daarom zelf uit voor het drukste uur van de dag:
Patiënten per uur × gemiddelde wachttijd in uren, verdubbeld voor begeleiders en piekmomenten
| Situatie | Berekening | Zitplaatsen |
|---|---|---|
| 1 arts, 4 patiënten per uur, 15 minuten wachten | 4 × 0,25 = 1, verdubbeld | 2 |
| 2 artsen, samen 8 patiënten per uur, 20 minuten wachten | 8 × 1/3 = 2,7, verdubbeld | 6 |
| 4 artsen, samen 16 patiënten per uur, 20 minuten wachten | 16 × 1/3 = 5,3, verdubbeld | 11 |
De verdubbeling is een eigen aanname voor ouders, mantelzorgers en uitlopende consultaties. Telt uw praktijk veel begeleiders, reken dan ruimer.
Voor de oppervlakte rekent een Nederlandse haalbaarheidsstudie voor een gezondheidscentrum met ongeveer 1,2 m² per persoon. Houd daarnaast plaats vrij voor een rolstoel of kinderwagen, met een draairuimte van 150 cm.
Toegankelijkheid: wat is verplicht?
Volgens de toelichting bij de Vlaamse toegankelijkheidsverordening (besluit van 5 juni 2009) zijn ruimten voor vrije en paramedische beroepen altijd publiek toegankelijk. De verordening geldt bij vergunningsplichtige werken, en hoe ver ze reikt, hangt af van de publiek toegankelijke oppervlakte:
onder 150 m²: alleen de regels voor de toegangsdeur;
tot 400 m²: het gelijkvloers en de delen die u verandert;
boven 400 m²: het hele gebouw.
| Onderdeel | Eis |
|---|---|
| Deuren | minstens 90 cm vrije doorgang (art. 22) |
| Draairuimte | Ø 150 cm (art. 12 en 24) |
| Looppaden | 150 cm breed, plaatselijk versmald tot 90 cm (art. 14) |
| Balie | een verlaagd deel van hoogstens 80 cm hoog, met een draairuimte van Ø 150 cm ervoor (art. 28) |
Ook waar de verordening niet geldt, zijn deze maten een goede richtlijn. Inter, het Vlaamse expertisecentrum voor toegankelijkheid, raadt voor medische praktijken daarnaast stoelen met armleuningen aan voor wie moeite heeft met opstaan, een balie en meubilair die contrasteren met de omgeving en een duidelijke looproute van de wachtruimte naar de praktijkruimte.
De balie: open, maar met privacy
Patiënten hebben recht op bescherming van hun persoonlijke levenssfeer bij elke tussenkomst van een zorgverlener (wet betreffende de rechten van de patiënt, art. 10). Aan de balie gaat het over afspraken, attesten en soms over klachten. Privacy begint dus daar.
Afstand. De Nederlandse huisartsenvereniging LHV vraagt dat gesprekken tussen patiënt en assistent niet te volgen zijn in de wachtruimte, en dat er voor de balie genoeg ruimte is om afstand te houden.
Een deels gesloten balie. In een presentatie voor Domus Medica raadt een architect een open balie aan die deels gesloten is naar de wachtruimte, eventueel met een halfhoge wand.
Een plexischerm aan de onthaaldesk noemt Domus Medica een blijvende routine voor infectiepreventie.
Maten. Inter adviseert voor een balie een verlaagd deel dat onderrijdbaar is over minstens 70 cm hoogte, 60 cm diepte en 90 cm breedte, met de betaalterminal tussen 90 en 120 cm hoog.
Een balie wordt meestal op maat gemaakt. Bij Palliatief Kortrijk groeide uit een versnipperde opstelling één centrale balie, met privacy waar nodig en openheid waar gewenst.
Stoelen en banken
Armleuningen helpen wie moeite heeft met opstaan. De Mobitec Léi heeft armleuningen en een zithoogte van 49 cm. Een fauteuil met hoge rug zoals de Mobitec Enora (zithoogte 46 cm, armleuningen op 62 cm) geeft steun bij langer wachten.
Afwisseling: combineer stoelen met armleuningen en banken, zoals de Alki Koila-tweezitsbank in massief eik.
Zitzones: banken met een hoge rug delen een grote wachtzaal op in rustigere hoeken, zoals bij de dienst gynaecologie van OLV Ziekenhuis Waregem. Een rond ziteiland zoals de Artifort Track 140 (Ø 211 cm) doet hetzelfde in het midden van een ruimte.
Stof: kies een slijtvaste, reinigbare stof. Voor een wachtzone raden wij minstens 30.000 en liefst 50.000 toeren Martindale aan; Britse gidsen voor zorgomgevingen gaan voor patiëntenzitjes zelfs uit van 100.000. Let op bij het ontsmetten: alcohol van 70% of meer kan sommige kunstlederen in pvc aantasten. Meer in de Martindale-score uitgelegd.
Hygiëne
Reinigbare oppervlakken: gladde tafelbladen, armleuningen in hout of kunststof en een vloer die u nat kunt reinigen. De architect in de presentatie voor Domus Medica stelt tegels voor.
Speelgoed: in een Britse studie in wachtkamers van huisartsen was 90% van het zachte speelgoed matig tot zwaar besmet met bacteriën. De onderzoekers vinden zacht speelgoed ongeschikt voor een wachtkamer. Kies hard speelgoed dat u kunt afwassen.
Lucht en handen: Domus Medica raadt een CO2-meter in de wachtzaal aan en handalcohol aan de in- en uitgang.
Folders en tijdschriften ordelijk in een rek, zoals het Genexco ELLI folderrek, of op een lage tafel met opbergvak zoals de Genexco Oru.
Akoestiek tussen wachtzaal en spreekkamer
Wat in de spreekkamer gezegd wordt, mag niet in de wachtzaal te horen zijn. Een aparte Belgische geluidsnorm voor praktijken bestaat niet: voor kantoren en zorggebouwen gelden nog NBN S 01-400 uit 1977 en NBN S 01-401 uit 1987, en die worden herzien. In de praktijk helpt:
wanden die tot aan de ruwbouw doorlopen en goed sluitende deuren, ook naar de gang;
een akoestisch plafond in de wachtruimte en de spreekkamers, zoals de presentatie voor Domus Medica aanraadt;
absorberende wandpanelen, zoals het Tessellate Diamant-paneel van absorptieklasse A;
rustige achtergrondmuziek in de wachtzaal, zodat losse woorden minder opvallen.
Welke oplossing bij uw ruimte past, ziet u in onze keuzehulp akoestiek.
Checklist voor uw wachtkamer
Aantal zitplaatsen berekend voor het drukste uur
Stoelen met armleuningen, aangevuld met banken
Deuren met 90 cm vrije doorgang, draairuimte van Ø 150 cm en plaats voor een rolstoel
Een balie met een verlaagd deel van hoogstens 80 cm
Gesprekken aan de balie en in de spreekkamer niet te volgen in de wachtzaal
Reinigbare stoffen en oppervlakken, hard speelgoed
Een kapstok, een folderrek en handalcohol bij de ingang
Richt u een kinepraktijk in? Daar gelden extra RIZIV-eisen: lees kinepraktijk inrichten. Voor de praktijkruimte zelf leest u meer in praktijkruimte inrichten.
Voorbeelden uit onze realisaties
Huisartsenpraktijk De Brug: een licht en sereen interieur met opvallende gele en groene stoelen en ingebouwde kasten.
Palliatief Kortrijk: een centrale balie en akoestische panelen die het rumoer dempen.
OLV Ziekenhuis Waregem: wachtzones met banken met hoge rug, in zachte kleuren.
Veelgestelde vragen
Hoeveel zitplaatsen heeft een wachtkamer nodig?
Daar bestaat geen norm voor. Reken voor het drukste uur: patiënten per uur maal de gemiddelde wachttijd in uren, en verdubbel dat voor begeleiders en piekmomenten. Voor één arts met vier patiënten per uur en een kwartier wachttijd komt u zo op twee plaatsen, voor vier artsen met twintig minuten wachttijd op elf.
Hoe zorg ik voor privacy aan de balie?
Laat genoeg afstand tussen de balie en de wachtzaal, sluit de balie deels af naar de wachtruimte, bijvoorbeeld met een halfhoge wand, en demp het geluid met een akoestisch plafond. Gesprekken aan de balie mogen in de wachtruimte niet te volgen zijn.
Welke stoelen kies ik voor een wachtkamer?
Stoelen met armleuningen voor wie moeite heeft met opstaan, aangevuld met banken, in een slijtvaste en reinigbare stof van minstens 30.000 en liefst 50.000 toeren Martindale. Kies geen kunstleder dat niet tegen ontsmettingsalcohol kan.
Moet een wachtkamer rolstoeltoegankelijk zijn?
Bij vergunningsplichtige werken vaak wel, want ruimten voor vrije en paramedische beroepen zijn publiek toegankelijk. Dan gelden onder meer deuren met 90 cm vrije doorgang, een draairuimte van Ø 150 cm en een verlaagd baliedeel van hoogstens 80 cm. Onder 150 m² publiek toegankelijke oppervlakte geldt de verordening alleen voor de toegangsdeur.
Advies op maat
Bekijk onze aanpak voor de zorgsector, vraag een gratis werkplekanalyse aan of bezorg ons uw plan via een offerteaanvraag.
Bronnen: toelichting bij de Vlaamse toegankelijkheidsverordening, Inter, wenkenblad medische praktijken, Inter, balie, wet patiëntenrechten, LHV, Domus Medica (architect), Domus Medica (infectiepreventie), Buildwise, British Journal of General Practice, haalbaarheidsstudie Oldebroek.